اهمیت آموزش فن بیان: چرا باید حتماً این مهارت را یاد بگیریم؟
در این مقاله قصد داریم در مورد اهمیت آموزش فن بیان صحبت کنیم و به این موضوع بپردازیم که آیا دارا بودن فن بیان مؤثر یک استعداد خدادادی بشمار میرود که نصیب تعداد خاصی از افراد شده، یا اینکه قابل آموزش و یادگیری است.
آیا همه افراد میتوانند با آموزش صحیح و تمرین مناسب، از مزایای این نعمت الهی در جهت دستیابی به موفقیت و پیشبرد اهداف خود بهره ببرند؟ آیا میتوانند سطح و کیفیت بالاتری از تعاملات و ارتباطات را در زندگی تجربه کرده و از تأثیرات مثبت آن برخوردار شوند؟
آیا فن بیان یک استعداد خدادادی است یا مهارتی اکتسابی؟
بسیاری از مردم فکر میکنند کسانی مثل استیو جابز یا آنتونی رابینز با استعداد سخنوری به دنیا آمدهاند. اما تحقیقات نشان میدهد که بیش از ۹۰٪ سخنرانان حرفهای در ابتدای کارشان از صحبت کردن در جمع میترسیدند.
فن بیان ترکیبی است از:
- دانش (اصول و قواعد)
- تمرین (تکرار هدفمند)
- بازخورد (اصلاح مداوم)
هیچ کس با دانش کامل سخنوری متولد نمیشود. پس اگر امروز در بیان ضعف دارید، ناامید نشوید. فقط کافی است مسیر درست را شروع کنیم.
نعمت سخن گفتن؛ هدیهای که قدر آن را نمیدانیم.
یکی از بزرگترین و باارزشترین نعمتهای پروردگار مهربان، بیشک نعمت سخن گفتن است. این نعمت الهی که مایهٔ اصلی تکامل بشریت به شمار میرود، در زندگی ما نقش غیرقابل انکاری دارد.
قدرت بیان و سخن گفتن هدیهای است به انسان از سوی پروردگار. در اهمیت آن همین بس که خداوند حکیم در سورهٔ الرحمن، بعد از مسئلهٔ آفرینش انسان، از نعمت بیان سخن گفته و میفرماید:
” خَلَقَ الإنْسَانَ * عَلَّمَهُ الْبَيَانَ انسان را خلق کرد به او تعلیم نطق و بیان فرمود”
اگر نقش «بیان» را در تکامل و پیشرفت زندگی ما انسانها و پیدایش و ترقی تمدنها در نظر بگیریم، به یقین میتوان گفت اگر این نعمت بزرگ نبود، انسانها هرگز نمیتوانستند تجربهٔ علم و دانش خود را از نسلی به نسل دیگر منتقل کنند و باعث پیشرفت علم، دانش، تمدن، دین و اخلاق شوند.
ارزش هر نعمت به نحوهٔ استفاده از آن بستگی دارد. قدرت بیان و سخن گفتن همانقدر که میتواند مایهٔ موفقیت، شادی و کمال آدمی باشد، به همان اندازه هم میتواند او را به تباهی، سقوط، غم و اندوه مبتلا کند. اگر اصول و قواعد بکارگیری این نعمت ارزشمند را ندانیم، علاوه بر اینکه شکر این نعمت را بجای نیاوردهایم، این موهبت باارزش را تباه و زایل کردهایم.
برای روشنتر شدن موضوع به مثال سادهای توجه کنید: همانطور که وجود آب برای کشاورزی و رشد محصولات ضروری است، اگر کشاورز نداند چقدر و چطور و بر اساس چه اصولی آبیاری را انجام دهد، باعث نابودی محصولش میشود. در استفاده از بیان و کلام هم همینگونه است. اگر ندانیم چطور و چگونه از این نعمت بزرگ استفاده کنیم و قواعد بکارگیری آن را ندانیم – اینکه با هر شخص و در هر مکان چطور باید صحبت کنیم و چگونه بیانی داشته باشیم – علاوه بر اینکه ناشکری کردهایم، این سرمایهٔ گرانبهای خود را هدر دادهایم.
دو ترس بزرگ که مانع حرف زدن شما میشوند
حرف زدن و سخن گفتن میتواند دو خطر بزرگ داشته باشد:
خطر اول: بسیاری از افراد سکوت را به حرف زدن ترجیح میدهند و از صحبت در جمع کنارهگیری میکنند، به این دلیل که میترسند شنیده نشوند. یعنی فکر میکنند حرفشان از اهمیت برخوردار نیست و در صورت صحبت کردن، نادیده گرفته میشوند. ریشهٔ این مشکل در مرحلهٔ اول کمبود عزت نفس و سپس اعتماد به نفس پایین است. عدم مواجههٔ درست با این مشکل ممکن است تبعات منفی زیادی برای فرد داشته باشد.
خطر دوم: ما حرف میزنیم و صحبت میکنیم، اما متأسفانه شکاف بزرگی میان آنچه که میگوییم و آنچه که دیگران از حرفهای ما برداشت میکنند وجود دارد. یعنی قادر نیستیم منظورمان را به درستی به مخاطب انتقال دهیم. این مشکل بیشتر مربوط به ضعف فن بیان و نادیده گرفتن اصول و قواعد سخن گفتن است.
هر دو خطر جدی هستند و باید به دنبال راه حل مناسب برای آنها باشیم.
چگونه فن بیان خوبی داشته باشیم؟
همه ما خواهان این هستیم که با تسلط بر بیان و کلام خود، بر دیگران تأثیر بگذاریم، آنها را با عقاید و نظرات خود همراه کنیم و به اهدافمان برسیم. ارزش خوب حرف زدن و نقش آن در برقراری ارتباط مؤثر بر کسی پوشیده نیست. ولی لازمهٔ این مهم این است که ابتدا بر خودمان تسلط داشته باشیم و کلام خود را مدیریت کنیم. حرفها و کلمات را در اختیار عقل و فهم خود بگیریم و اجازه ندهیم زبانمان بیاختیار بر عقل پیشی بگیرد.
لازمهٔ مدیریت بر بیان این است: قبل از هر کلمهای که قصد گفتن آن را داریم، ابتدا فکر کنیم ببینیم چه میخواهیم بگوییم و چطور باید بگوییم.
داستانهای زیادی از زندگی افراد موفق وجود دارد که بیانگر این است که چطور قدرت یک جمله یا یک کلمه توانسته مسیر زندگی آنان را تغییر داده و سبب موفقیتشان شود. شما هم اگر کمی تأمل کنید، حتماً کلام و بیانی را به خاطر میآورید که تحت تأثیرش قرار گرفته و تغییر مثبتی را برایتان به ارمغان آورده است.
اگر به دنبال یک راهنمای جامع و گامبهگام برای یادگیری فن بیان هستید، مقالهٔ آموزش فن بیان در کسبوکار: تکنیکهای عملی برای تاثیرگذاری و پیشرفت شغلی را مطالعه کنید
اصول و اهمیت آموزش فن بیان (چرا تئوری به تنهایی کافی نیست)
لازمهٔ فراگیری هر مهارتی این است که علاوه بر دانش تئوری و آگاهی از قواعد آن، با بکارگیری درست روشها و اصول و مهمتر از همه تمرین، به آن فن یا مهارت تسلط یابیم.
همانطور که خواندن صدها کتاب آشپزی و مطالعهٔ دستور غذاهای خوشمزه باعث نمیشود فرد آشپز ماهری شود، مطالعهٔ اصول و روشهای سخنوری و آگاهی از تکنیکهای فن بیان یا سخنرانی به تنهایی و بدون بکارگیری آنها در عمل هم نمیتواند انتظار ما را برآورده کند. نمیتوانیم با این روش انتظار داشته باشیم که فن بیان خوبی داشته باشیم و از این طریق ارتباط مؤثری برقرار کنیم.
خوب حرف زدن و حرف خوب زدن – یعنی تسلط بر کلام و بیان – فقط با خواندن کتاب و مقاله اتفاق نمیافتد و نیاز به یادگیری و آموزش تئوری و عملی دارد.
بسیاری از مواقع اطلاعات ما راجع به یک بازیگر یا خواننده بیشتر است تا روشهای گفتگو یا تعامل پویا. خیلی مواقع هم ما اطلاعات خوبی داریم؛ به کلاسهای فنون مذاکره و ارتباط مؤثر و زبان بدن میرویم و دانش خود را افزایش میدهیم، اما متأسفانه نمیتوانیم با خانواده یا فرزندان خود خوب صحبت کرده و ارتباط مؤثری برقرار کنیم.
چرا با وجود اطلاعات زیاد، باز هم ارتباط مؤثری نداریم؟
سر کلاس اساتید بزرگ فن بیان و سخنوری شرکت میکنیم و اطلاعات خوبی کسب میکنیم، اما تحول لازم اتفاق نمیافتد و نمیتوانیم با بیان مناسب و مؤثر با نزدیکانمان ارتباط برقرار کنیم.
با اینکه در عصر ارتباطات به سر میبریم، کودکان و کودکانی که قبلاً کودک بودند (و حالا بزرگسال هستند) روز به روز احساس تنهایی بیشتری میکنند. با اینکه دسترسی به انواع شبکههای ارتباطی و اجتماعی، ارتباط را سریع و آسان کرده و ما را قادر ساخته که پیام و سخن خود را به دورترین نقاط انتقال دهیم و ارتباط برقرار کنیم، اما چرا کمتر و کمتر حرف همدیگر را متوجه میشویم؟
مطالعه مقاله مهارت های ارتباطی چیست؟ را به شما پیشنهاد می کنیم.
در واقع میتوان گفت ریشهٔ بسیاری از سوءتفاهمات، اختلافات، رنجشها و همچنین منشأ بسیاری از مشاجرات و بگو مگوهای خانوادگی، عدم وجود فهم متقابل در صحبتها است. چرا که یکی از طرفین گفتگو – یا بدتر از همه، دو طرف گفتگو – حرف یکدیگر را نمیفهمند، با هم درست صحبت نمیکنند، یا بیان نامناسبشان موجب میشود برداشت درستی از پیامهای ارسال شده نداشته باشند.
برای آموزش فن بیان از خودمان شروع کنیم
اینها را بیان کردم که بگویم اولین قدم برای حل این مشکل این است که آن را بپذیریم و دانش و اطلاعاتمان را از نو در جهتی درست سازماندهی کنیم. باید به دنبال روشهای عینی و کاربردی باشیم تا آموختههایمان را به کار ببندیم. لازمهٔ این امر این است که از خود شروع کنیم.
هر کدام از ما در هر کجا و هر حرفهای که هستیم، باید به خودمان رجوع کنیم و ابتدا بیاموزیم مهارتهای ارتباطی چیست، فن بیان چیست و درست صحبت کردن را یاد بگیریم تا قادر باشیم رابطهای پویا با دیگران برقرار کنیم. در هر نقش و موقعیت اجتماعی که قرار داریم، ابتدا در مدرسهٔ زندگی شاگردی کنیم و اصول برقراری ارتباط مؤثر – که شاید ابتداییترین و مهمترین آن درست صحبت کردن و دارا بودن فن بیان مناسب است – را بیاموزیم و به کار ببندیم و در زندگی روزمره تجربه کنیم.
همه ما خواهان این هستیم که به بهترین شکل ارتباط برقرار کنیم و دارای نفوذ کلام و قدرت بیان باشیم. پس لازمهٔ آن این است که راههای تأثیرگذاری کلام و بیان را بیاموزیم و به کار ببندیم و با آموزش فن بیان از آثار و برکات آن بهرهمند شویم.
کلام و بیانی که امام سجاد در وصف آثارش می فرماید:
سخن زيبا مال و ثروت را زياد مي كند، روزي را افزايش مي دهد، مرگ را به تاخير مي اندازد، آدمي را محبوب مي سازد و او را وارد بهشت مي سازد.
نتیجهگیری
اکنون که میزان اهمیت آموزش فن بیان را می دانیم، وقت آن رسیده که گام بعدی را برداریم. دانستن «چرایی» به تنهایی کافی نیست؛ باید «چگونگی» را هم یاد بگیریم. مطالعه مقالهٔ آموزش فن بیان در کسبوکار: تکنیکهای عملی برای تاثیرگذاری و پیشرفت شغلی نقطه بسیار خوبی برای پیمودن این مسیر است.
